DAS

PFLANZENREICH

Regni vegetabilis conspectus

____________

Im Auftrage der Deutschen Akademie der Wissenschaften zu Berlin

herausgegeben von

A. Engler (†) · L. Diels (†)

fortgesetzt von

H. Stubbe und K. Noack

Redakteur R. Mansfeld

IV. 276b (107. Heft):

____________

Campanulaceae — Lobelioideae

____________


von

F. E. Wimmer


II. Teil

Mit 622 Einzelbildern in 57 Figuren

Ausgegeben (Bogen 18 — 52) am 30.12.1953

1953

____________

AKADEMIE - VERLAG · BERLIN


Page 685

Sectio 5. Revolutella E. Wimm.

Sect. Revolutella E. Wimm. in Annal. Naturhist. Mus. Wien LVI (1948) 369. — Corolla gracilis, tubus rectus, cylindraceus, versus medium leviter attenuatus, saepe partim integer; lobi omnes vel saltem 2 superiores (laterales) spiraliter revoluti, lobi inferiores labium trifidum formates et interdum aliquamdiu cohaerentes. tubus stamineus rectus longe exsertus. Antherae 2 inferiores barbatae. Semina ovoidea, sub lente tenuissime lineata, circiter 0,5 mm longa. — Herbae robustae simplices vel frutices parvi, foliis alternis, floribus racemosis.

Species 10 indigenae insularum Hawaiiensium.

Clavis specierum generis.

A. Caules erecti, simplices, summum in basi inflorescentiae ramulosi, 1-3 m alti (Yuccoides).
I. Folia late lanceolata, 2,5-7 cm lata.
a. Inflorescentia cano-villosa, folia subtus cano-villosa 354. L. oahuensis.
b. Inflorescentia glabra, folia subtus albo-tomentosa 355. L. hypoleuca
II. Folia linearia, 0,5-1,5 cm lata.
a. Sepala 5-10 mm longa, folia 10-20 cm longa 356. L. grayana
b. Sepala 4-5 mm longa, folia 24-37 cm longa 357. L. yuccoides
B. Caules tortuosi, procumbentes vel ascendentes, plerumque ramosi, lignosi (Tortuosae).
I. Hypanthium valde costatum, costis valde elevatis, folia glabra.
a. Sepala foliacea, 15 mm longa, pedicelli 30 mm long. 358. L. dunbarii.
b. Sepala ovato-lannceolata, 3 mm longa, pedicelli ad 2 mm longi 359. L. costata
II. Calycis tubus normaliter nervatus.
a. Folia utrinque et tota inflorescentia puberula 360. L. tortuosa
b. Folia glabra vel subtus tantum pilosa.
1. Folia subtus cinereo-pubescentia.
α Racemus compactus brevis, folia 1,4-2,6 cm lata. 361. L. remyi
β Racemi laxiflori, folia 0,8-1,4 c lata. 362. L. hillebrandii
2. Folia glabra utrinque.
α Racemi glabri, forsan sepala subciliata, vide varietates L. tortuosae et L. hillebrandii.
β Racemi hispiduli, sepala dentiformia. 363. L. niihauensis

Page 686

358. L. oahuensis Rock Bull. Torrey Bot. Club XXXXV (1918) 137 et Haw. Lobel. (1919) 127, t. 64; Hosaka in Occas. Pap. Bishop Mus. XI (1935) 11, fig. 4, flos. — Caulis erectus 1-3 m altus, solidus, 4-7 cm crassus, superne villosus et rosula foliorum ca. unimetrali ornatus. Folia late lanceolata, utrinque acuminata, 40-60 cm longa et 4-6 cm lata, basi in petiolum marginatum 10-25 mm longum angustata, margine revoluto callose denticulata, coriacea, supra rugulosa, glabra, subtus virenti-cano-villosa. Inflorescentia composita e racemis ascendentibus 1-1,5 m longis, cano-villosis, dense bracteatis. Bracteae lineares cuspidatae, 20-40 mm longae, 3 mm latae, sessiles. Pedicelli tomentosi, 10-20 mm longi. Hypanthium obconicum, 6 mm longum, lobi calycini sublineares, acuti, integri, glabri, 12-18 mm longi et basi 3 mm lati. Corolla pallidi-coerulea, 45 mm longa, inferne tomentella, apicem versus glabrata; tubus saepe semifissus; lobi lineares, superiores cr. 20 mm longi, lobi inferiores in labium connati et cr. 10 mm longi. filamenta 36 mm longa, pubescentia. Tubus anthereus coerulescens 10 mm longus, antherae 2 inferiores barbatae. Capsula oblongo-ellipsoidea, tomentosa, 17 mm longa, 8 mm lata. Semina ovoidea, gilva, 0,5 mm longa.

Oau: Auf der Spitze des Hauptgebirgskammes der Insel über den Klippen von Waiamanalo, 1000 m (Rock n. 1236, Rock et Tasartez n. 13113!); Mt. Olympus (Topping n. 3234!); Konahuanui-Olympustrail (Wesley Garber n. 213!); Koolau Mts., Waipio, Kipapa Gulch auf einem nassen offenen Abhang, August (E.Y.Hosaka n. 1156! 685!).

359. L. hypoleuca Hlb. Fl. Haw. Isl. (1888) 238; Rock Haw. Lobel. (1919) 125, t. 19, 42, 62, 63; Bryan, Nat. Hist. Haw. (1915) t. 62, f. 6, non vidi! — Caulis erectus, fistulosus, glaber, 1,5-2 m altus, laxe foliatus, superne ramos florentes gerens. Folia late lanceolata, 30-45 cm longa et 2,5-7,5 cm lata, acuta, ad basin sensim angustata in petiolum 25 mm longum, margine argute deniculata, carnosulo-membranacea, supra plana, glabra, subtus costa excepta dense albo-tomentosa. Racemi subdensi, 15-25 cm longi, pedunculati. Pedicelli 12-15 mm longi, floccosi, basi bibracteolati, bracteis angustissime linearibus integris suffulti. Calycis receptaculum obconico-oblongum, albo-tomentosmu, cr. 6 mm longum, eius lobi subulati, glabrati, 4-6 mm longi. Corolla coerulescens, glabra vel puberula, subrecta, 30-36 mm longa, lobi lineares, revoluti, Filamenta subpubescentia, 3 cm longa. Antherarum tubus coerulescens, glaber, 7 mm longus, 2 inferiores apice barbatae. Capsula cylindrica, albida, 16-18 mm longa. Semina ovoidea, pallide fusca. — Fig. 104 f.

Oahu: Waialua et Helemano (Hillebrand - Herb. Berlin! Gray; Remy); Punaluu Mts., 600 m (Rock n. 807, 808); Konahuanui, Mt. Olympus trail (Rock n. 13114); Mt. Kaala (Topping n. 2879!); — Koolau-Gebrige oberhalb Kahana-Bay, 750 m (Skottsberg n. 1830! - Hb. Stkh.). — Hawaii; Kohala Mts. oberhalb Waimea, sumpf. Grund (Skottsberg n. 704!).

f. macrophyta Rock l.c.; Caulis ad et supra 3 m altus, basi 10 cm diametiens, apice foliis rosulantibus. Folia 65 cm longa et 10 cm lata, basi in petiolum 3 cm longum angustata; flores et fructus ignoti. (Diag. ex Rock, non vidi.)

var. heterocarpa E. Wimm. nov var. — Hypanthium breviter turbinatum, albo-tomentosum, 4 mm longum et latum, lobis 6-7 mm longis. Capsula obovoidea, sine valvis 6 mm longa, 5 mm lata. Cetera ut in var. hypoleuca. Fig. 104 d-e.

Kauai: Am Ufer des Kokee-Flusses, blühend 30. Juni (O. Degener n. 2188!); Waimea, Waiakealoha am Wasserfall, 1200 m, Waialae Valley (Rock n. 5456! 12842 et sine no.); Waialae, Kaholuamano hinter Waimea, blühend im Sept., Wahiawa Mts. (C.N.Forbes n. 111K! 295K? - Bish. Mus.).

Molokai: Kamolo, 1000 m, fruchtend im Juni (Faurie n. 558!); Pali of Pelekunu, Pali of Waihanau, 900 m (Hillebrand, Rock n. 14035 - wahrscheinlich hierher). — Ob auch die auf Maui, Lanai und Hawaii vorkommenden und von Rock zitierten Specimina (A.S. Hitchcock n. 14665, 14675, 15603, Hosmer n. 6096) zu dieser Varietät gehören, ist wahrscheinlich, habe aber dieselben nicht gesehen.


Page 687

360. L. grayana E. Wimm. in Annal. Naturhist. Mus. Wien LVI (1948) 369. — L. neriifolia A. Gray in Proc. Am. Acad. V (1861) 150, non Moris (1833) nec Hillebr.; Rock Haw. Lobel. (1919) 132, t. 67; Dortmannia neriifolia O. Kuntze, Revis. II (1891) 973. — Caulis ad 2 m altus, erectus, glaber, cicatricibus triangularibus dense obtectus, apicem versus foliosus, medullosus vel anguste fistulosus, tenuiter lignosus. Folia exacte linearia, 10-20 cm longa et 0,5-1,4 cm lata, apice acuta, ad basin in petiolum marginatum indefinitum angustata, margine minute serrulata revolute, firma, supra glabra, nitidula, subtus canescenti-tomentosa, nervis exceptis. Racemus terminalis, subdensus, multiflorus, interdum alios ramulos florentes gerens. Bracteae lineares, foliaceae, angustissimae, pedicellos superantes. Pedicelli cr. 1 cm longi, tomentelli. Hypanthium turbinatum, albo-tomentosum, 4 mm longum et latum, lobi calycis lineares, integri, glabrati, 6 mm longi, 1 mm lati. Corolla coerulea, puberula vel glabrata, subrecta, ad 3 cm longa; lobi 2 superiores lineares, 18 mm longi, ad medium corollae soluti; labium inferius trifidum. Filamenta 25 mm longa, puberula. Antherarum tubus 88 mm longus, glaber, 2 inferiores apice setosae. Capsula rhomboidea, 1 cm longa. Semina immatura fusca, in uno latere carinata, laevia, 0,5 mm lg. — Fig. 104h.

Maui: East Maui (U.S. Explor. Exped. - Typus fragm. in Herb. Gray); Olinda, Ape-ape Canyon along Pipe-Line-Trail entlang dem Flusse in lichtem Regenwald, Bergrücken nördl. der Pohakea-Schlucht, Puu Anu an der Wanawainui-Schlucht, blühend und frucht. im Juli (O. Degener n. 7955! 7956! 7957! 7958!); Haleakala und Puunianiau Krater, 1800-1950 m (Rock n. 8612! 8640; Hitchcock n. 14947).

Kauai: Waialae Valley an Flußufern und Felsen (Rock n. 5959).

361. L. yuccoides Hillebr. Fl. Haw. Isl. (1888) 237; Rock Haw. Lobel. (1919) 130, t. 20, 65, 66 — L. neriifolia var. yuccaefolia Schönl. in Engler et P., Natürl. Pflanzenfam. IV/5 (1894) 46 ad fig. 27 H, caps. — Dortmannia yuccodes [sic.] O. Kuntze, Revis. II (1891) 973. — Caulis erectus, simplex, ad 2 m altus, compacte medullosus, parte tenuiter lignosa cinctus et cicatricibus rhomboideis crebris obtectus, apice foliosus et in racemum densum, 60-100 cm longum terminatus. Folia exacte linearia, 24-37 cm longa et 0,7-1,5 cm lata, longe cuspidata, ad basin in petiolum marginatum indefinitum angustata, margine integra vel denticulata revoluta, chartacea, supra viridia, glabra, subtus adpresse albido-tomenosa, nervo medio excepto. Pedicelli 8-12 mm longi, puberuli, bracteae et bracteolae subulatae. Calycis tubus turbinatus, albo-tomentellus, 5 mm longus, eius lobi subulati, 4-5 mm longi. Corolla coerulescens, puberula, subrecta, 36-40 mm longa; lobi lineares revoluti. Filamenta pubescentia. Antherarum tubus 9 mm longus, basi pilosulus, 2 inferiores apice setosae. Capsua obovoidea, basi acuta, 1 cm longa, saepe valvis iterum fissis. — Fig. 104 g.

Oahu: Bergrücken von Waianae, Berge über Lihue (Hillebrand! Topping n. 3205!); Middle Palawai Ridge, zwischen Sträuchern und Felsen, blühend im Mai (O. Degener n. 11498!); zwischen Puu Manowahua und Palikea entlang dem höchsten Rücken (O. Degener n. 7919 - folia tantum); Paleahua im grasigen Wald, fruchtend im Januar (Park n. 11503!).

Kauai: Waimea, 600-900 m (Knudsen! U. Faurie n. 553! Rock n. 12836); Kaholuamano hinter Waimea (C. N. Forbes n. 436K! Rock n. 5779, Hitchcock n. 15432); Waimea, Kokee und Mohihi Flußufer, 1100 m, X. (Skottsberg n. 1021!); Waimea, Milolii Ridge in feuchtem Walde, 700 m, Dez. (St. John et Fosberg n. 13705! - Hb. Bish. Mus.); Kauai (Wawra n. 2108! - Hb. W.).

Differentias inter hanc, speciem et L. grayanam tam leves sunt, ut videatur, eas unam tantum speciem praesentare, sed quaestionem speciminibus viventibus non inspectis solvere difficile est.


Page 688


Fig. 104. Lobelia (subgen. Tupa, sect. Galeatella); a L. gaudichaudii: 1. habitus, 2 planta novlla, 3 folium ca. 1/1, 4 flos 1/1, 5 capsula 1/1. — b var. gloria-montis: semen 10/1. — c L. villosa: semen 8/1. — Lobelia (subgen. Tupa, sect. Revolutella): d-e L. hypoleuca var. heterocarpa: flos, capsula initio et fine maturitatis ca. 2/1. — f L. hypoleuca: flos et capsula 1/1. — g L. yuccoides: flos et capsula 1/1. — h L. grayana: flos et capsula 1/1. — i L. hillebrandii var. paniculata: folium ca. 1/2, flos 1/1. — j L. costata: pars inflorescentiae 1/1,, folium ca. 1/2, capsula 4/1, ovar. transverse dissect. — Orig.


Page 689

362. L. dunbarii Rock Haw. Lobel. (1919) 133. — Caulis in basi lignosus, viridis, solidus. Folia lineari-lanceolata, sessilia, apice acuta vel acuminata, 12-15 cm longa et 1,5-2 cm lata, margine serrata usque dentata, tenuiter membranacea, viridia et glabra utrinque. Racemus singularis vel 2 minoribus (e basi orientibus?), folia sensim reducta in bracteas usque ad apicem racemi, bracteae terminales etiam nunc 3 cm longae. Flores solitari-axillares in pedicellis 3 cm longis. Calycis viridis tubus turbinatus, 6-10 mm longus, 5-costatus, costis in alas productis et in pedicellum alatim decurrentibus, calycis lobi foliacea, 15 mm longi et 3-4 mm lati, acuti et apiculati, glabri, virides, nitidi. Corolla azurea, 25 mm longa, 2,5-3 mm lata, glabra, lobi revoluti. Filamentorum columna pallide coerulea, puberula. Antherae cinerascenti-coeruleae, glabrae. (Diag. Rockii).

Molokai: Auf Felswänden entlang dem Waihanau in Gesselschaft mit Hillebrandia sandwicensis etc., blühend im August (L.M.Dunbar n. 13125); Maunahui, in einer tiefen Schlucht auf einem lehmigen Damm (Rock n. 6134); oberer Rand des Waikolu Valley (Degener n. 7777! - nur Zweigende mit Blättern, fraglich, ob hierher gehörig).

363. L. costata E. Wimm. in Annal. Naturhist. Mus. Wien LVI (1948) 369. — Procumenti-ascendens, glaberrima. Caulis (superiorem partem tantum vidi) plumbi crassitie, medulla farctus, glauco-virens, sparse foliatus. Folia lanceolato-linearia, 16-20 cm longa, 1,4-2 cm lata, acuta, ad basin longe sensimque angustata, subsessilia, margine minute denticulata, chartacea, subtus parum pallidiora, utrinque glabra, nervi laterales sub angulo fere omnino recto excurrentes. Racemus terminalis, 12-25 cm longus, vagus, subdensus, ramuli pauci florentes occasionaliter e caule producuntur. Bracteae linares, pedicellos parum superantes. Pedicelli torti, glabri, ad 12 mm longi, supra basin bibracteolati. Hypanthium obconicum, apice disciformiter ampliatum, 3 mm longum, valde elevato-costatum; lobi calycini ovato-lanceolati, 3 mm longi, erecti. Corolla 22 mm longa, tubo recto 10 mm longo, partim (5 mm) integro, lobis revolutis. Filamenta parce hirtella, 17 mm longa; antherae glabrae, 7 mm longae, 2 inferiores longius penicillatae. — Fig. 104j.

Molokai: Pali of Waikolu, VII. 1912 (Forbes n. 88 Mo.! - Hb. W. Bish. Mus.).


Page 690

364. L. tortuosa A.A.Heller in Minnes. Bot. Stud. IX (1897) 912, t. 57; Rock Haw. Lobel. (1919) 135, t. 68. — Caules e radice multifibrillosa plures orti, lignosi, ramosi, tortuosi, inferne glabrescentes, superne tomentosuli, basi ad 25 mm lati; partes florentes et foliatae caulis ascendentes et subramosae. Folia lineari-lanceolata, 8-15 cm longa et 0,9-1,8 cm lata, apice sensim acuminata, basi acuta et in petiolum brevem marginatum angustata, margine callose denticulata, dilute viridia, supra parce, subtus dense puberula et pallidiora. Flores in racemo floribundo, cr. 15 cm longo. Bracteae subulatae, 2-4 mm longae. Pedicelli 8-12 mm longi, tomentelli, ascendentes. Hypanthium semiglobosum, brevissime puberulum, 5 mm diametiens, lobi calycis lineares, puberuli, 3 mm longi. Corolla obscure punicea, puberula, 3 cm longa; lobi lineares, revoluti. Filamenta glabra, 2 cm longa. Antherarum tubus 9 mm longus, glaber, 2 inferiores barbatae.

Kauai: An der Wasserscheide zwischen dem Hanapepe und Wahiawa, blühend im Juni (A.A.Heller n. 2443 - Herb. Bishop Mus., Kew).

f. glabrata Skottsb. in Acta Gothobg. II (1926) 263. — L. tortuosa var. intermedia St. John in Occas. Pap. Bishop. Mus. XV (1939) 24, t. 5. — Folia glabra, subtus interdum sparse pilosa, sepala interdum ciliolata.

Kauai: Okolele - Schlucht, selten, fruchtend in Oktober (Skottsberg n. 1057!); Kalalau Trial und Nonou Mts., blühend im Juli, Oktober (Forbes et Dole n. 70K! - Bish.. Mus.).

365. L. remyi Rock Haw. Lobel. (1919) 137, t. 69. — Folia lineari-lanceolata, 12-16 cm longa et 1,4-2,6 cm lata, petiolo 5-8 mm longo, apice subacuminata, basi acuta, crasso-chartacea, supra glabra, subtus cinerascenti-tomentosa vel villosa. Racemi breves, 12-15 cm longi. Pedicelli 12-14 mm longi. Pars ovarii calycis cyathiformis, cr. 5 mm long, lobi triangulares, acuti usque acuminati. Antherae glabrae. Capsula albida, conicus vertex altior quam pars inferior (Diag. Rockii).

Oahu (J. Remy n. 298 - Herb. Paris). — Nach Rock wurde diese Art nicht wieder gefunden; sie steht der L. tortuosa am nächsten. Remys Exemplar weist nur ale Blüten auf und ist im fruchtenden Zustand.

366. L. hillebrandii Rock Haw. Lobel. (1919) 133. — L. neriifolia Hillebr. Fl. Haw. Isl. (1888) 238, non A. Gray. — Caulis lignosus, procumbens, cicatricosus, cr. 6 mm diametiens, superne laxe foliatus, in racemum 8-20 cm longum, laxiflorum terminatus, saepe in axillis foliorum superiorum paucos ramulos florentes gerens. Folia chartacea, pallide viridia, subtus griseo-pubescentia, lineari-lanceolata, 10-22 cm longa et 0,8-1,4 cm lata, utrinque acuta, petiolo marginato indefinito, margine glanduloso-denticulata usque serrulata vel revoluta et subintegra imprimis versus basin. Bracteae lineares, subdenticulatae, pedicellos subaequantes. Pedicelli 12 mm longi, medio bibracteolati. Hypanthium turbinatum, 3 mm longum, lobi subulati, 5 mm longi. Corolla lilacina, glabra, subrecta, 18-20 mm longa, lobi lineares, revoluti. Filamenta parce puberula, 15-17 mm longa. Antherae glabrae, 6 mm longae, 2 inferiores apice barbatae. Capsula ovoidea, 6 mm longa, vertice conico. Semina ovoidea, minuta.

A. Folia lineari-lanceolata, subtus griseo-pubescentia var. hillebrandii.
B. Folia linearia, subtus viridia
1. Folia margine serrulata var. paniculata.
2. Folia margine crenulata var. monostachya.

var. hillebrandii. — Ut supra.

Maui: West-Maui, Wailuku-Bergrücken (Hillebrand - Herb. Gray); Waikapu und Haleakala, 600-900 m (Hillebrand); Lahaina, fruchtend im Sept. (A.S.Hitchcock n. 14881). — Sandwich-Inseln (Gaudichaud).


Page 691

var. paniculata Rock, Haw. Lobel. (1919) 135. — L. neriifolia Hillebr. var. β. Hillebrand, Fl. Haw. Isl. (1888) 238. — Folia linearia, acuta, sensim attenuata ad basin subsessilem vel petiolo brevi marginato, margine serrulata, subtus viridia, glabra. Inflorescentia paniculata, racemis 5-6 secundariis. — Fig. 104 i.

Molokai: Maunahui, procumbens inter Lycopodium fastigiatum (Hillebrand); Kamolo, 1000 m, VI. (U. Faurie n. 557! - Hb. Del.); Waialeia-Bergrücken, VIII. (Mrs. L.M.Dunbar n. 13124 - ex Rock).

var. monostachya Rock, Haw. Lobel. (1919) 135. — L. neriifolia Hillebr. var. γ. Hillebrand, Fl. Haw. Isl. (1888) 238. — Caulis circiter 35 cm longus. Folia membranacea, anguste linearia, 4-8 mm lata, crenulata, subtus viridia. Racemus terminalis 12-15 cm longus. Capsula 6 mm longa (Diagn. auct.).

Oahu: Niu Valley auf besonnten Felsen (Hillebrand - Hb. Bish. Mus.); Honolulu, Manoa Cave, Ostabhang des Manoa Valley, Felsklippen in der Lantana- und Guava-Region (Topping n. 3228! Degener & Topping n. 7964! - Hb. Degener). — In speciminibus ultimo allatis corollae tubus semi-fissus, capsula globosa, sepala dentiformia.

367. L. niihauensis St. John in Occas. Pap. Bish. Mus. IX, no. 14 (1931) 9, t. III. — Fruticulus, caules prostrati, tortuosi, glabri, 20-35 cm longi et 2,5 cm in diam. Folia lineari-lanceolata, 7-14 cm longa et 0,7-1,4 cm lata, apice acuta, basi angustata, subsessilia, margine integra vel versus apicem minute undulata, glabra, subcoriacea. Rami florentes pedunculati, inferne remote foliati, secus per 1 cm bracteati tantum, ascendentes. Racemus 12-15 cm longus, multiflorus, hispidulus. Bracteae lineari-lanceolatae, 3-5 mm longae, hispidulae. Pedicelli 10-25 mm longi, tenues, hispiduli. Calycis tubus turbinatus, mox subglobosus, 2-3 mm longus, ut plurimum glaber; calycis lobi lanceolati, sparse hispiduli, 1-2 mm longi. Corolla rubro-coerulea, glabra, 25-28 mm longa, dorso inter lobos superiores ad medium fissa; lobi 2 superiores lineares, tubum aequantes, mox revoluti, 3 lobi inferiores lanceolati 6 mm longi. Filamenta 20-23 mm longa, superne glabra. Antherae glabrae, 7-9 mm longae, 2 inferiores apice barbatae. Capsula immatura subglobosa 4 mm longa (Diagn auct.).

Niihau: Kaali, blühend im Jänner (J.F.G.Stockes - Bish. Mus.).

var. forbesii St. John in Occas. Pap. Bishop Mus. XV (1939) 23, t. 3. — Calyx lanatus. Corolla roseo-purpurea.

Kauai: Nonou Mts. X. 1916 (C.N.Forbes n. 607K! - Bish. Mus.).

var. meridiana St. John l.c. t.4. — Folia 9-18 mm lata, supra medium sinuato-crenata, interdum etiam versus basin. Calyx pubescens.

Oahu: Uluhulu-Schlucht, Kaena, Felsenriff, 3. XI. 1929 (St. John n. 9996 - Hb. Bishop Mus., non vidi.).

Haec species cum varietatibus verisimiliter - ut opinor - ad L. hillebrandii pertinet.


Page 692

Sectio 6. Galeatella E. Wimm.

Sect. Galeatella E. Wimm. in Annal. Naturhist. Mus. Wien LVI (1948) 369. — Corolla pro genere ampla, bilabiata; tubus latus, rectus, versus limbum arcuatus, in dorso fissus; lobi inaequales, 2 superiores falcati, longiores quam labium inferius trifidum. Tubus stamineus longe exsertus, antherae omnes apice barbatae. Capsule obovoidea, vertice conica, bivalvis. Semina compressa, reniformia vel arcuata, parum alata, supra 1 mm long. — Plantae robustae, monocarpaeae, videntur perennes turionibus basalibus, caules dense alternatim foliati, demum foliis inferioribus delapsis dense cicatricosi, racemum unum vel plures terminales proferentes.

Species 2 indigenae insularum Hawaiiensium vel Sandwicensium.

Clavis specierum.

A. Planta villosa; bracteae late ovatae 364. L. villosa.
B. Plantae glabrae vel partim pilosae; bracteae oblongo-lineares vel obovato-cuneatae 365. L. gaudichaudii.

364. L. villosa (Rock) St. John & Hosaka. Notes Haw. Lobel. in Occas. Papers Bishop Mus. XIV (1938) 124. — L. kauaiensis var. villosa Rock in Torrey Bot. Club Bull. XXXXIV (1917) 237, Haw. Lobel. (1919) 122. t. 43. 61. — Caulis erectus, ad 1 m altus, 3 cm diametiens, dense cicatricosus, superne dense foliatus et in plures ramos florentes terminatus. Folia sessilia, oblonga, 9 - 14 cm longa et 2,5 - 4 cm lata, apice subacuta, margine integerrimo et in costa subtus villosa, supra sparse villosa, superiora in bracteas subcordatas, oblanceolatas, utrinque villosas reducta, coriacea. Racemi multiflori, plus minusve villosi Bracteae cordatae vel ovatae 2 - 3 cm longae, 1.4 -2 cm late, dense villosae. Pedicelli 25 -30 mm longi, villosi. Calycis tubus turbinatus, lobi 10 - 15 mm longi, 5 mm lati, lanceolati, margine ciliati, purpurascentes Corolla albescenti-viridis purpureo-nervosa, glabra, 35 - 45 mm longa, tubus 8 mm latus, lobi superiores linares, falcati, 2/3 liberi, labium inferius trilobum, deflexum. Tubus stamineus 5 cm longus, longe exsertus, glaber, antherae omnes apice dense pilosae. Semina rubinginosa, nitida, laevia, fere semi-lunaria, marginata, ca. 2 mm longa. —. Fig. 104c.

Kauai: Mt. Waialeale, ca. 1500m, X. (Rock n. 5823, 8856! 12844!; Rock & Hitchcock n. 12741; Hitchcock n. 15432, 15450, 15484 — ex Rock); Alakai Moor, Waimea drainage basin, Westseite, Juli - Aug. (C. N. Forbes n. 1122K — ex St. John).

Jam Rock adnotat ad hanc plantam: "The whole aspect of the plant is different from L. kauaiensis. The villosity and compact character of the plant are not due to location."

365. L. gaudichaudii A. De Candolle, Prodr. VII (1839) 384; A. Gray in Proceed. Amer. Acad. V (1861) 150; Wawra in Flora LVI (1873) 58 p. p.; Heller in Report. Board Commiss. Agric. a. Forestry Haw. 1909-10 (1911) t. 16, non vidi! Ann. rep. Smithson. Inst. 1917 (1918) 462, t. 25, non vidi!; Rock, Haw. Lobel. (1919) 115, t. 15, 56, 57; St. John & Hosaka, Notes Haw. Lobel. in Occas. Papers Bishop Mus. XIV (1938) 118; Degener, Fl. Haw. (1938) fam. 339 c. tab. — Dortmannia guadichaudii O. Kuntze, Revis. II (1891) 972. — Planta robuta erecta, 1-2(5)m alta, caule fistuloso crasso, inferne cicatricoso, superne dense foliato, racemo terminali singulari vel pluribus racemis in ramis candelabriformiter dispositis. Folia sessilia, plerumque coriacea, oblanceolata usque oblongo-lanceolata. Flores pedicellati, bracteati. Corolla 3,5-9 cm longa, arcuata. tubus stamineus glaber, longe exsertus, antherae apice barbatae. Capsule obovoidea, vertice conico.

Clavis varietatum:

A. Sepala 12 - 22 mm longa.
I. Inflorescentia non villosa.
a. Bracteae florales 22 - 35 mm long, 6 - 10 mm lata.
1. Corolla purpurea, racemus plerumque unus. var. gaudichaudii.
2. Corolla alba vel albo-virens, rami florentes vulgo plures.
α. Rami florentes nudi vel paucis bracteis. var. koolauensis.
β. Rami florentes foliati.
* Planta omnino glabra. var. kauaensis.
** Racemi hirsuti. f. hirsuta.
b. Bracteae 30 -45 mm longae, 8 - 20 mm latae.
1. Corolla cremea purpureo-striata. var. gloria-montis.
2. Corolla kermesina. f. sanguinea.
II. Inflorescentia villosa bracteae 30 - 45 mm longae f. bryanii.
B. Sepala 28 - 35 mm longa var. longibracteata.

Page 693

var. gaudichaudii. — L. Gaudichaudii var. typica St. John & Hosaka l.c. 118. — L. Gaudichaudii var. coccinea Rock in Torrey Bot. Club. Bull. XXXXIV (1917) 238. — Glabra, ad 1 m alta, caulis ad 4 cm in diametro. Folia oblongo-oblanceolata, 15-21 m longa, 1,5-2,5 cm lata, acuta, ad basin sensim angustata, margine anguste revoluto integerrima, apicem versus callose denticulata, basi glabra vel parce ciliata, costa subtus interdum sparse pilosa. Racemi plerumque singuli, occasionaliter etiam 2-3, glabri, ad 60 cm longi. Bracteae lanceolatae, glabrae vel parce ciliatae, pedicellis subbreviores; pedicelli glabri, 23-50 mm longi. Hypanthium turbinatum, glabrum, lobi triangulari-lanceolati, obtusiusculi, 12-20 mm longi, basi 4-6 mm lati. Corolla purpurea, glabra, 5-8 cm longa. Tubus anthereus violaceo-ruber, 12-14 mm longus. Capsula 15-20 mm longa. Semina ovato-reniformia, compressa, rubiginosa, marginata, 1,2 mm longa. — Fig. 104 a 1-5.

Oahu: Ad cacumen montis O-Wahu Sandwicensium, Voy. Bon. X. 1836 (Gaudichaud n. 149! - Hb. Del., Typus Hb. Paris); Vorkommen beschränkt auf das Koolau-Gebirge, 600-1000 m Höhe, blüht im Sommer und Herbst: Gipfel des Konahuanui (Hillebrand! Shaw n. 12742! W.A.Bryan! E.H.Bryan j.! Garber n. 82; Forbes n. 2180, 2182; Nelson & Stone n. 10003; Topping n. 3232! - Hb. Haw., Degener); Hauptkamm zwischen Konahuanui und Mt. Olypus an den wind- und nebelumfegten Abstürzen (Degener n. 7965!); Poamoho Trail, Laie (Fosberg n. 13330; Degeneer n. 11497!); Kipapa-Schlucht (St. John n. 12077, 18905; Hosaka); Lanihuli (Skottsberg n. 185! Garber n. 261, 262); Punaluu Mts. (Rock n. 64;65); ohne nähere Ortsangabe (Wawra n. 1639! - Hb. W.).

var. koolauensis Hosaka & Fosberg in Occas. Papers Bishop Mus. XIV (1938) 4, fig. 1,2. — Folia oblanceolata, glabra, 12-17 cm longa et 2-2,5 cm lata. Racemi 3-6, eorum pedunculi bracteati, non foliati. Bracteae florales 25-30 mm longae, 7-10 mm latae, glabrae. Pedicelli 25-43 mm longi, glabri. Calycis lobi lanceolati, glabri, 10-15 mm longi, 3-6 mm lati. Corolla 58-65 mm longa, 18-20 mm lata, albida usque albescenti-viridis.

Oahu: Koolau Range, Moor an der Scheide der Kawainui- und Kaipaupau-Schlucht (Hosaka & Fosberg n. 1915 - Typus Bishop Mus., Fosberg & Engler n. 14224).

var. kauaensis Gray in Proceed. Amer. Acad. V (1861) 150; St. John & Hosaka l.c. 120. — L. kauaensis Heller in Minnesota Bot Stud. IX (1897) 911; Rock, Haw. Lobel. (1919) 119, t. 16, 42, 60. L. Gaudichaudii Hillebrand, Fl. Haw. Isl. (1888) 236 p. p. — Folia lineari-lanceolata, 15-30 cm longa, 1,5-3 cm lata, glabra. Racemi 2-5, glabri, folia pedunculorum lineari-lanceolata Bracteae glabrae, 15-25 mm longae, 4-8 mm latae. Calycis lobi 8-12 mm longi, 3-5 mm lati. Corolla alba purpureo-nervosa, 45-60 m longa.

Kauai: Ohne nähere Standortsangabe (U.S.A. Expl. Exped. - Hb. Wash., Gray; Wawra n. 2044! - Hb. W.); Wahiawa, Sumpf (Forbes! St. John & Fosberg n. 13651; St. John & others n. 10849; A.A.Heller n. 2888); Sumpf auf dem Mt. Waialeale (Rock n. 5109! 12845; Hitchcock n. 15499); Torfmoor am Hanapepe (U. Faurie n. 552! - Hb. Haw.); Wahaina-Sumpf (Forbes n. 294K! - Hb. Bishop Mus. W.). — "Pue".

f. hirsuta St. John & Hosaka l.c. 121. — Racemi fusco-hirsuti, bracteae et sepala ciliata.

Kauai: Waialeale Mt. (Rock n. 12845 a - Typus Bish. Mus., n. 12845 p.p.).


Page 694

var. gloria-montis (Rock) St. John & Hosaka l.c. 121. — L. gloria-montis Rock, Haw. Lobel. (1919) 117, t. 17, 18, 58; Degener, Fl. Haw. Isl. (1938) fam. 339 c. tab. — L. Gaudichaudii Hillebrand l.c. p.p. — Folia oblanceolata, 10-20 cm longa, 2-4 cm lata, glabra, basi ciliata. Racemus unicus multiflorus, ad 60 cm longus. Bracteae obovato-cuneatae, 3-4 cm longae, 1,7-2,2 cm latae, superne denticulatae, inferne ciliatae. Pedicelli 3-4 cm longi. Sepala 15-20 mm longa, 4-7 mm lata, triangulari-linearia, ciliata vel glabra (f. kukuiensis St. John & Hos.). Corolla cremea purpureo-striata, 7-9 cm longa et 1-2 cm lata. — Fig. 104 b.

Maui: West-Maui, nur auf Hochmooren im Westteil der Insel in Höhen von 1400-1900 m vorkommend: Puu Kukui, Aug. 1910 (Rock & Hammond n. 8209! - Hb. Haw. Bish. Mus.; St. John n. 10274; Hitchcock n. 14861; Ewart III 89 - Typus pro f. kukuiensis; E.H.Bryan j.; Munro n. 615); cacumen montis West-Maui (Mann & Brigham n. 462); Honokahau drainage basin (Forbes n. 456 M.); Mauna Eeke (Hillebrand; Rock & Hashimoto n. 13130; Degener n. 7937! 7938 a, b!).

Valde dubiosum mihi est, utrum haec varietas revera talis est an potius - ut puto - bona species.

f. bryanii St. John & Hosaka l.c. 123. — Bracteae utrinque, pedicelli, calyx hirsuti, corolla sparse pilosa.

West-Maui: Puu Kukui, Mai 1910 (Forbes n. 68 M. - Bish. Mus.; E.H.Bryan j. n. 632).

f. sanguinea St. John & Hosaka l.c. 123. — Corolla coccinea.

West-Maui: Puu Kukui, Sumpf, 1500 m, 16. Aug. 1933 (C.E.Hartt; Neal & Hartt! - Hb. Bish. Mus; Skottsberg n. 773).

var. longibracteata Rock in Coll. Haw. Publ. Bull. II (1913) 47; St. John & Hosaka l.c. 122. — L. gloria-montis var. longibracteata Rock, Haw. Lobel. in Mem. Bishop Mus. VII (2) (1919) 119, t. 59; Degener, Fl. Haw. Isl. (1938) fam. 339. — 3-5 m alta, glabra, foliis oblongo-lanceolatis, 18-20 cm longis et 3-3,5 cm latis, ramis florigeris 5-7 terminalibus. Bracteae lineari-lanceolatae, circiter 7 cm longae et 1 cm latae, basi ciliatae. Pedicelli 5-6 cm longi. Sepala 28-35 mm longa, 5-8 mm lata, lanceolata, basi ciliata. Corolla cremea purpureo-striata (?) 65-75 mm longa.

Maui: West-Maui, im Walde am Gipfel des Puu Kukui, 1900 m, Aug. 1910 (Rock n. 8818 - ex Rock).

A Degener, Fl. Haw. Isl (2. 11. 1938) fam. 339 describitur nova varietas L. gloria-montis Rock var. molokaiensis Deg. secundum plantam nondum florentem: "Herba 4 cm alta foliis 12 cm longis, 15-18 mm latis glabris. Molokai, alonga Papaala Pali." Fortasse eadem planta est, quam Rock (Haw. Lobel. 82) nominat in tabula destributionis occurrentem in Molokai et in tab. 15 talis planta fructificans sine foliis de Pelekunu reproducta est. Sed cum acccuratiora desint, hic omittitur.

:
:
:


Page 730


Fig. 109. a Apetahia raiateensis: 1 flos cum folio fulcrante 1/2, 2 capsula matura calyce delapso 1/1, 3 capsula dissecta. — b A. margaretae: capsula cum reliquiis nervorum, semen 15/1. — c Brighamia insignis ca. 1/5, sec. photo Degener.


Page 731

Subtribus VI. Brighamiinae E. Wimm. n. subtr.

Corolla tubo in dorso non vel parum fisso, lobi subaequalibus (subbilabiatis). Filamenta corollae adnata. Tubus anthereus orificio barbatus. Ovarium biloculare, fructus (primo videtur carnosus) fissuris lateralibus dehiscens.

Genusunum monotypum, habitu specioso singulari.

22. Brighamia A. Gray

Brighamia A. Gray in Proceed. Am. Acad. VII (1868) 185; Mann in Mem. Boston Soc. Nat. Hist. I (1868) 531; Hillebrand Fl. Hawai. Isl. (1888) 235; Benth. & H.f., Gen. Pl. II (1876) 545; Baill. Hist. Pl. VIII (1886) 364; Schönland in Engler-Prantl, Natürl. Pflanzenfam. IV/5 (1894) 70; Dalla Torre & Harms, Gen. Siphonog. (1900-07) 520 . 8705; Rock Hawai. Lobel. (1919) 151. — Calycis tubus oblongo-cylindricus lobis 5 brevibus. Corolla hypocrateriformis, magna, tubo recto, angusto, longissimo, plus minusve integro, lobis 5 patentibus, fere aequalibus, in alabastro valvatis apicibus et marginibus inflexis, lobis 2 labii superioris profundius quam inferiores solutis. Filamenta connata et corollae in parte ventrali infra medium, in parte dorsali superius adnata. Antherae subinclusae apice barbatae. Stigma breviter bilobum. Ovarium biloculare placentis peltatis centralibus. Capsula in utroque latere 2 fissuris dehiscens. Semina ovoidea, minuta, numerosa, testa tenui laeva pallida. Embryo rectus albumine oleoso brevior. — Caulis crasso-carnosus, apice foliatus. Flores in racemis axillaribus.

Species 1 endemica Insularum Sandvicensium.

Brighamia insignis A. Gray apud Mann, Mem. Boston Soc. Na. Hist. I (1868) 531, t. 23; Hillebr. l.c.; Rock Hawai. Lobel. (1919) 151, t. 22, 23, 74. — Caulis 1,5-4 m altus, simplex, rectus, conico-elongatus, carnosus, vertice foliis coronatus. Folia late ovata vel obovato-elliptica, 20-30 cm longa et 12-15 cm lata, apice subacuta vel rotundata et brevissime acuminata, basi in petiolum brevem vel brevissimum cuneata, margine integra vel remote plano-crenata, crasso-carnosa, diluti-viridia, nitida. Pedunculus axillaris 5-15 flores proferens, inferne nudus, 1,5-12,5 cm longus, crassus; pedicelli 0,5-2,5 cm longi, uniflori, bracteis dentiformibus deciduis instructi. Hypanthium oblongo-cylindricum, 12-14 mm longum, lobi eius lanceolati 3-8 mm longi. Corolla alba usque eburnea, odore violarum fragrans, tubus corollae 75-125 mm longus, 3-4 mm latus, in dorso vix fissus; lobi corollae late lanceolati usque elliptici acuti, basi angustati, circiter 22x9 mm, parum inaequales. Filamenta glabra, albida. Antherae 13 mm longae et in apice pilosulae. Capsula ovoideo-cylindrica 16-18 mm longa. — Fig 109 c.

Molokai: Meist auf steilen Felsen innerhalb der Meeresgischt-Zone oder auf den Rändern felsiger Schluchten, Pali of Halawa Valley (Brigham; Hillebrand! Rock n. 8817! 8817a; Faurie n. 574; Nevin n. 8817b). — Lanai: Maunalei Valley (Rock). — Kauai oder Niihau (Remy n. 39). — "Alulu".

f. citrina Forbes & Lydg. in Occas. Pap. Bish. Mus. VI (1917) 11. — Corolla citrina, lobi eius intus diluti-lutei.

Kauai: Haupu-Gebrige nahe der Nawiliwili Bay (Forbes n. 706K).

Succus plantae aquosus, non lacteus ut in aliis Lobelioides Hawaiiensibus. — Planta ab incolis in hortis prope littus colitur. — Nomen incolarum: "Puaala".

Species flore similis est Laurentiae (Isotomae) longiflorae Endl., sed inflorescentia et fructu valde ab ea distat.

:
:
:


Page 757

Ramus II. MULTIPOROSAE E. Wimm.

Multiporosae E. Wimm. nov. ramus. — Racemi terminales, multiflori, corollae tubus arcuatus lobi inaequalibus Capsula in vertice plana, umbonata, foraminibus multis imprimis lateralibus se aperiens. Semina laevia.

29. Trematolobelia A. Zahlb.

Trematolobelia A. Zahlb. apud Engler & P., Natürl. Pflanzenfam. IV/5 (1894) 394; in Coll. Haw. Publ. Bull. II (1913) 45; Rock, Haw., Lobelioid. (1919) 141; Degener, N. Illustr. Fl. Haw. Isl. (1934) fam. 339 genus Trematolobelia. — Trematocarpus A. Zahlb. in Annal. Naturhist. Hofmus. Wien VI (1891) 430; Hemsley in Annal. Bot. VI (1892) 154, VII (1893) 289; Stapf in Annal. Bot. VII (1893) 396, non Kützing, Phycol. Gen. (1843) 410. — Lobelia Dalla Torre et Harms, Gen. Siphonog. (1900-07) 521. — Calycis tubus ovario adnatus, limbus quinquepartitus. Corolla carnosa, decidua, tubulosa, superne longitudinaliter fissa, bilabiata, lobi corollae 5 sublineares, 2 sublongiores ceteris profundius soluti, 3 minores in labium trifidum coaliti. Stamina connata, e tubo corollae exserta et a corolla libera; antherarum 2 inferiores apice barbatae. Cetera ut supra.

Species 2 inhabitant insula Sandwicenses.

Clavis specierum.

A. Folia lanceolata; corolla rubra 1. T. macrostachys
B. Folia obovato-lanceolata; corolla alba 2. T. grandifolia

a. Trematolobelia macrostachys (Hook. & Arn.) A. Zahlb. in Coll. Haw. Publ. Bull. II (1913) 45, t. XI. XII pro p.; Rock, Hawai. Lobelioid. (1919) 145, t. 21, 70, 71. — T. sandwicensis Degener, New Illustr. Fl. Haw. Isl., Fam. 339 (1934) tab. — Lobelia macrostachys Hook. & Arnott, Bot. Voy. Beechey (1832) 88; G. Don, Gen. Syst. III (1834) 713; A. De Candolle, Prodr. VII (1839) 386; Gaudichaud, Voy. Bon. (1846) t. 46; A. Gray in Proceed. Amer. Acad. V (1861) 150; Mann in Proceed. Amer. Acad. VII (1866) 185; Hillebrand, Fl. Haw. Isl. (1888) 237 p. p.; Heller, Rep. Board Commiss. Agric. a. Forest. Haw. 1909-10 (1911) 77. — Trematocarpus macrostachys A. Zahlb. in Annal. Hofmus. Wien VI (1891) 430c. fig. p. p. — Delissea ? macrostachys Presl, Prodr. Monogr. Lobel. (1836) 47. — Dortmannia macrostachys O. Kuntze, Revis. Gen. II (1891) 972. — Arborescens, truncus lignosus, erectus, 1,5-4 m altus et circiter 3 cm diametiens, cortice olivaceo cicatricoso, in vertice divisus in 5-16 ramos fere horizontales, 40-100 cm longos, novellos pubescentes, demum glabratos. Folia lanceolata, 25-30 cm longa, 2-2,5 cm lata, basi in petiolum marginatum sensim angustata, apice acuminata, margine in superiore parte crenulata, glandulis inter crenas, glabra, membranacea. Racemi elongati, dimidiam vel tertiam partem ramorum occupantes. Bracteae foliaceae, ad 35 mm longae. Pedicelli 25-30 mm longi, bibracteolati. Calyx semiglobosus, glaber, lobi ovato-lanceolati, 4-5 mm longi. Corolla albo-rosea, glabra, 5-6 cm longa, 0,5 cm lata, ante anthesin subrecta, dein arcuata; lobi superiores lineares, acuti, fere longitudine tubi corollae, lobi inferiores labium trifidum formantes lobi 6-12 mm longis .Filamenta glabra, a corolla libera. Tubus antherarum subglaber, in basi cuiusque antherae fasciculo pilorum, 2 inferiores apice barbatae. Stylus viridulus stigmate obscuro-viridi. Capsula subglobosa, 8-10 mm longa, 10-costata, inter texturam nervorum foraminibus se aperiens. Semina lutea, compresso-ovoidea, fere rectangulari-alata, circiter 1 mm longa (vide tom. I. p. 18 fig. k.).

Sandwich-Inseln (Voy. Beechey! - Hb. Del., Typus). Auf fast allen Inseln im Bergelände über 600 m Höhe, blühend von Ende April bis Oktober, zuweilen bis Dezember, fruchtend von Juli an.

Oahu: Hier nicht selten (Gaudichaud n. 150! Remy n. 297, Mann & Brigham n. 463! - Rock cit. unrichtig n. 643 - Hb. De Cand.); Bergrücken der beiden Gebirgsketten, 600-900 mm (Hillebrand, ohne Nr. und n. 71); Punaluu-Gebirge (Rock n. 468); Höhe des Pig God Trail (Degener & Kwon n. 7802!); Bergrücken gegen Hauula, Konahuanui (Rock n. 468, 471, 6083; Ceresole n. 12841 - Hb. Haw.); Honolulu, gegen den Gipfel oberhalb Wilhelmina Rise (Park n. 7767!) Pupukea-Kahuku (Degener n. 7889! - Hb. Degener); Mt. Olympus (Topping n. 3270!); C.C.C.Trail, Aica (Degener n. 11381!). — Molokai: Papaala Pali (Degener n. 7779! - Hb. Degener); Waikolu, Höhen und offener flacher Sumpf (Degener n. 7780! Rock n. 8819); Pukoo (Hitchcock n. 15068); Poholua (Forbes n. 94! - Hb. Bishop Mus.). — Lanai: Obere Gebirgsregion (Hitchcock n. 14684). — Maui: West-Maui, Puukukui (Hitchcock n. 14817); Mt. Eeke auf der Seite des Waihee, Mauka of Makawao, along Pipe-Line-Trail, Olinda (Degener n. 7974! 7975! 7976! - Hb. Degener). — Hawaii: Wald am Naalehu, Kau, südlicher Abhang des Mauana Loa und am Vulkan Kilauea (Rock n. 10360).


Page 758

var. kaalae (Degener) E. Wimm. n. c. — T. sandwicensis var. Kaalae Degener l.c. cum tab. (1936). — Corolla subcurvata, violaceo-purpurea (magenta), 7 cm longa et 0,7 cm lata, lobi superiores circiter 37 mm longi, labium inferius 35 mm longum et 9 mm latum, lobi circiter 8 mm longi.

Oahu: Gipfel des Mt. Kaala (Meebold n. 7803! Topping n. 3193! - Deg.).

var. kauaiensis Rock in Coll. Haw. Publ. Bull. II (1913) 46; Haw. Lobelioid. (1919) 147, t. 72. — T. macrostachys A. Zahlb. l.c. quoad specimen de Kauai, collect. Wawra n. 2190; Degener l.c. — Truncus niger, 1,5 m altus. Folia lineari-lanceolata usque oblonga, 16 cm longa, 3 cm lata, utrinque acuminata, rubro-venosa. Rami minores et pauciores. Corolla minor, scarlatina usque purpurea, valde arcuata.

Kauai: Pahakupili (Wawra n. 2190! - Hb. W.); Gipfel des Mt. Waialeale in offenem Sumpf, 1000 m (Rock n. 8877! 8031!); an den Flüssen Kaluiti und Kailiili (Hitchcock n. 15496!).

2. T. grandifolia (Rock) Degener, N. Illustr. Fl. Haw. Isl. (1934) fam. 339. — T. macrostachys var. grandifolia Rock in Coll. Haw. Publ. Bull. II (1913) 46 et Haw. Lobelioid. (1919) 147, t. 73. — Truncus robustus, in apice divisus in plures ramos crassos florentes. Folia obovato-lanceolata, 26-30 cm longa, 5-7 cm lata, acuta vel obtusa, ad basin in petiolum marginatum 2-5 cm longum angustata, margine subintegra vel tenuiter crenulata, inter crenas dente calloso munita, glabra, pallide viridia, costa nigrescente. Racemi 50-60 cm longi. Bracteae lanceolatae, pedicellos superantes vel eis breviores. Hypanthium campanulatum, circiter 8 mm longum, lobi calycini lanceolati, 8 mm longi. Corolla alba, subfalcata, latior et longior quam in T. macrostachyde.

Hawaii: Gebrige Kohala, an der Kawainuischlucht, 1400 m, blüh. im Oktober (Hosmmer n. 6090 - ex Rock). — Lanai: Kalelepakai, XI. (Munro! - Hb. Bishop Mus.).

Excludenda:

Genus Campanulopsis Zollinger et Moritzi in Nat. en Geneesk. Arch. Neêrl. Indie I (1844) 484, nom .nud. = Walenbergia.
Campanulopsis cyanea Zoll. et Mor. l.c. - Malaya = Walenbergia gracilis (Forst.) A.DC.
Nemacladus Nutt.
Parishella A. Gray
Pseudonemacladus McVaugh
(Backlea Greene)
} Genera Campanulac.-Cyphioidearum.

Page 759

SUPPLEMENTUM

ad

F. E. Wimmer

Campanulaceae - Lobelioideae, I. Pars.


Addenda et Corrigenda:

p. 3

Ergänzung zu Pollen: Die Pollenkörner der Lobelioideen zeigen im allgemeinen keine großen Verschiedenheiten. Sie sind meist ellipsoid oder rundlich-tetraëdrisch mit drei, seltener mit vier (ausnahmsweise zwei) Wülsten mit oder ohne Poren.

Addendum to Pollen: The pollen grains of lobelioids generally show no major differences. They are mostly ellipsoid or roundish-tetrahedral with three, rarely four (exceptionally two) ridges with or with a pore.

Die Exine ist meist glatt, seltener schwach skulptiert. Die Größe der Pollenkörner schwankt zwischen 20 bis 50 μ im Durchmesser, z. B.: Lobelia und Siphocampylus 20-40 μ, Centropogon lucianus 30-40 μ, Downingia 30-50 μ d. [Hansgirg, Beiträge zur biologie und Morphologie des Pollens in Sitzungsberichte d. königl. böhm. Gesellschaft der mathemat.-naturwiss. Classe (1897) p. 52].

The exine is usually smooth, rarely weakly chiselled. The size of the pollen grains ranges from 20 to 50 μ in diameter, for example: Lobelia and Siphocampylus 20-40 μ, Centropogon lucianus 30-40 μ, Downingia 30-50 μ d. [Hansgirg, Beiträge zur biologie und Morphologie des Pollens in Sitzungsberichte d. königl. böhm. Gesellschaft der mathemat.-naturwiss. Classe (1897) p. 52].

Den Pollen der Lobelioideen der Hawaiischen Inseln untersuchte O.H.Selling [Studies in Hawaiian Pollen Statistics II (1947) 318-320, t. 49, f. 772-787] und fand, daß der Pollen derselben verhältnismäßig gleichförmig und von den Typen der einheimischen Flora ziemlich leicht unterscheidbar ist. Er mißt durchschnittlich 43-63 x 28-44 μ, in extremen Fällen 41-64 x 27-47 μ, ist also durchschnittlich größer als der der übrigen Lobelioideen, entsprechend der außergewöhnlichen Größe der auf diesen Inseln wachsenden Arten, welche alle übrigen - wenigstens zum großen Teil - an Höhe, Stärke, Größe der Blüten und Früchte übertreffen.

O.H.Selling [Studies in Hawaiian Pollen Statistics II (1947) 318-320, t. 49, f. 772-787] studied the pollen of the lobelioids of the Hawaiian Islands and found that the pollen is relatively uniform and fairly easily distinguishable from other types of native flora. It measures an average of 43-63 x 28-44 μ, in extreme cases, 41-64 x 27-47 μ, that is, on average, greater than that of the other lobelioids, in keeping with the extraordinary size of this island species, which for the most part surpass, as least in height, thickness, and size of flowers and fruits, all others.

p. 21

Frucht, ergänze: Es kommen gelegentlich auch Fruchtknoten und Früchte vor, bei denen die Karpelle von zwei auf drei vermehrt sind, wobei jedoch zwei weitgehend verschmolzen sind, so daß auch in diesen Fällen scheinbar diei Zweifächerigkeit erhalten bleibt.

Fruit, to complete: There are sometimes ovaries and fruit, in which the carpels are increased from two to three, but two are substantially merged, so that even in these cases, they remain effectively bilocular.

Bei der Untersuchung pseudodimerer Gynözeen von Lobelia cardinalis L. [Österreichische Botan. Zeitschrift 99 (1952) p. 220-227 mit 1 Abbild.] fand W. Leinfellner Gynözeen mit drei Karpellen, bei denen die beiden dorsalen Karpelle im fertilen Abschnitt unter Rückbildung ihrer Scheidewände verschmolzen waren. So entstand ein pseudodimerer mit unglich froßen Fächern versehener Fruchtknoten, der in seiner Wand aber noch die einzelnen Mittelnerven der drei Karpelle zeigte.

When examining pseudo-dimeric gynoecium of Lobelia cardinalis L. [Österreichische Botan. Zeitschrift 99 (1952) p. 220-227 mit 1 Abbild.] W. Leinfellner found gynoecium with three carpels, in which the two dorsal carpels were merged in the fertile portion that regenerated their partition. Thus a pseudo-dimeric which originated with three unequal sized ovary locules, still showed the single midrib of the three carpel walls.

p. 5

15. linea ab imo, Lobelia warscewiczii lege Lobelia irasuensis.

15th line from bottom, Lobelia warscewiczii should be Lobelia irasuensis.

p. 11

fig. 8e, Phyllocharis lamiifolia lege Ph. subcordata Merrill et Perry.

fig. 8e, Phyllocharis lamiifolia should be Ph. subcordata Merrill et Perry.

p. 14

fig. 11i, Peterm. lege Endl., item p. 32, 10. lin. ab imo.

fig. 11i, Peterm. lege Endl., item p. 32, 10. lin. from bottom.

fig. 11k, Grammatotheca erinoides lege G. bergiana (Cham.) Pr.

fig. 11k, Grammatotheca erinoides should be G. bergiana (Cham.) Pr.

p. 15

4. linea a summo, Lobelia claytoniana lege L. spicata var. leptostachys (A. DC.) McVaugh, item p. 18, fig. 14 r.

4th line from top, Lobelia claytoniana shoud be L. spicata var. leptostachys (A. DC.) McVaugh, item p. 18, fig. 14 r.


Page 760

p. 41

8. linea a summo, genera 8, lege 9 et supple ut 9. genus Cyrtandroidea, indigena Marquesas-Insularum.

8th line from top, genera 8, should be 9 and add 9th genus Cyrtandroidea, indigenous to Marquesas Islands.

p. 42

adde ad 1. Delissea: Engler et. P., Natürl. Pflanzenfam. IV/5 (1894) 64.

adde ad 1. Delissea: Engler et. P., Natürl. Pflanzenfam. IV/5 (1894) 64.

2. Cyanea

p. 56

11. Cyanea atra, adde: Maui Mauka of McGregor, rainforest (Hb. Deg. n. 22245! 22067! - B.W.).

p. 62

21. Cyanea grimesiana adde: var. munroi Hosaka in Occas. Pap. Bishop Mus. XIV (1938) 30. — Hypanthium cylindricum glabrum 7-10 mm lg., lobi calycis lato-lanceolati 10-13 mm lg. et 4-6 mm lt. Corolla curvata glabra 45-55 mm lg. Tubus antherarum basi hirsutus.

Lanai: Kaiholena (G.C. Munro n. 166 - Bish Mus.); Mts. E. (C.N.Forbes n. 266L.; Munro n. 673); Mahana (Munro n. 276; Hitchcock n. 14703 delendum apud var. mauiensis.)

p. 64

27. C. quercifolia, adde "1-2 m alta, ramosa, caule aculeato".

Molokai: South of Pepeopae, IV. (Hb. Degener n. 7787a! 7785!); Waikolu Valley (Hb. Deg. n. 22135!).

p. 68
post n. 33

33a. Cyanea submuricata E. Wimm. n. sp. — Herba erecta 2 m alta, caule singulari tuberculis setiferis plus minusve sparsis vestito. Folia petiolata: petiolus 4,5-5,5 cm longus, submuricatus; lamina membranacea, supra glabra laevisque, 64-56 x 11-12 cm, apice subacuta, ad basin longe sensimque angustata in petiolum proportionaliter tenuem, margine callose denticulata. Pedunculus crassus, 15-20 mm longus, submuricatus, vertice bracteatus (bracteae lineares hirtellae circiter 15 mm longae); pedicelli pauci, glabri, 15 mm longi. Hypanthium oblongo-obconicum, glabrum, 11 mm longum, 5 mm latum; lobi calycini sublineares, acutiusculi, integerrimi, suberecti, 11 mm longi, nervis tribus perducti. Corolla 70 mm longa, sparse hirtella, pallide viridis, sed lobi in dimidio superiores fuscescenti-rosei, pars basalis tubi rosea: tubus 45 mm longus, in medio 6 mm latus; lobi corollini 5, falcati, superiores 25 mm longi patentes, inferiores deflexi et breviores. Filamenta glabra, 68 mm longa, tubum antherarum non vidi.

Hawaii: Kulani Prison Road in dense forest at 1300m, 3.II.192 (Hb. Degener n. 21796! - W.B.). — Pertinet ad sect. Genuinae, non longe distans a Cyanea rollandioide.

...

p. 69

36. C. solenocalyx f. glabrata adde: Nualele Valley (Hb. Deg. n. 22140! - B.W.); Head of Waikolu Valley (Hb. Deg. n. 22137a!).

p. 70

38. C. angustifolia, adde: Oahu: CCC Trail, Aiea, dark woods; Wiliwilinui Ridge, lower forest; in forest near Poamoho stream, 440m (Hb. Degener n. 11537! 19714! 19725!); Kapakahi ridge (Hb. Deg. n. 21671! 2162! - B.W.).

p. 72,
n.42

42. Cyanea coriacea f. gratiosa E. Wimm. n.f. — Plantae valde variabiles tum consistentia foliorum tum longitudine petiolorum et pedunculorum, vacillantes inter var. coriaceam et jam notas varietates, Petioli 4,5-12 cm longi; lamina foliorum plerumque oblanceolata, rarius fere lanceolata, apice subrotundata et brevissime acuminata vel subacuta, ad basin longe sensimque attenuata in petiolum, glaberrima, subcoriacea vel chartacea nervis purpurascentibus vel virentibus, 12-23 x 3-4 cm. Pedunculi 5-12 cm longi, plerumque paulo longiores quam petioli. Corolla "pallide rosea, in basi purpurata". Bacca pisiformis, 5 mm diam. "1-3 m alta, eramosa".

Kauai: Ridges behind Papaa in lower forest, 6. I. 1952 (Hb. Deg. n. 21736! common form, 21737! rare form intermediate in coloration betw. n. 21736 and n. 21738).

Cyanea coriacea var. hardyi (Rock) Wimm., adde: Ridge behind Papaa in lower forest, "single plant with extremely long pendent peduncles, I. (Degener n. 21739! - B.W.).

p. 72
n. 42

var. degeneriana E. Wimm., n.v. — Folia late oblonga lateribus fere parallelis, apice subrotundato brevissime acuminata, basi inaequaliter longe decurrente subacuminata, petiolo 7,5-9 cm longo, margine crenulato-denticulata, subtus praeter nervu medianum parce pilosa, membranacea, 25-27 x 7-8 cm Pedunculi 12-14 cm longi.

Kauai: Ridge behind Papaa in lower forest, 16.I.1952 (Hb. Deg. n. 21736a! - B.W.).

p. 73

44. C. acuminata, adde: var. calycina Hosaka in Occas. Pap. Bish. Mus. XIV (1938) 29, fig. 2a. — Calycis lobi plus duplo longiores, ad 10 mm longi, sublineares. Staminum tubus glaber.

Oahu: Koolla Range, Waipo, Kipapa gulch along stream bed, 570 m (E. Y.Hosaka n. 1185 - Bish. Mus.).

p. 73

45. C. multispicata, adde: Hawaii: in wet jungle between Glenwood and 29 miles, VI. (Degener n. 7870!).

p. 76

53. C. pilosa, add: Hawaii: Kulani Prison Road in dense forest, c. 1300m, II. (Hb. Deg. 21776! 21777! - B.).

p 77
pos!
no. 53
insere:

53 a. Cyanea floribunda E. Wimm. nov. sp. — Partes summae saltem setoso-hispidae, excepta pagine superior foliorum, quae omnino glabra et laevis. Petioli tenuis, 10-30 mm longi. Lamina foliorum membranacea, supra subnitidia, glabra, subtus albescens, praesertim in nervis breviter pilosa, margine undulata et denticulis callosis peripheriam vix excedentibus munita, oblonga, 18-24 cm longa et 4,5-8 cm lata, apice obtuso subacuminata, basi acuta. Flores corymbosi in pedunculo axillari patente. Pedunculus circiter 15 mm longus, hispidus, nudus, 8-10 flores in apice gerens. Pedicelli circiter 5 mm longi, bractea lanceolata pedicellum aequante vel superante praediti. Hypanthium obconico-oblongum, subglabrum lobis sublinearibus subacutis parce pilosis 3-4 mm longis. Corolla virenti-alba et rubenti-striata, sparse pilosula, circiter 21 mm longa; tubus usque ad basin fissus, circiter 12 mm longus; lobi corollae 9-8 mm longi, sublineares. Filamenta glabra; antherarum tubus 4 mm longus, in dorso et in basi hirtus, 2 inferiores apice barbatae. Bacca ellipsoidea, aurantiaca, 1 cm longa.

Hawaii: Along Saddle Road, 19 miles from Hilo in dark rich rainy kipuka, 29, 30. VIII. 1949 (Hb. Degener n. 20274! 20007! - Deg., Wien); near Kulani Prison road, 1300 m, III. (Hb. Deg. n. 21795! - B. W.). — Eine Kipuka ist eine Oase inmitten eines Lavafelds (Degener).

3. Clermontia

ad. p. 82
post
n. 2

2a. Clermontia paradisia E. Wimm. n. sp. — Frutex glaberrimus ramis vertice foliosis et pedunculis 2-floris axillari-solitariis. Petioli tenues 3 cm longi. Foliorium lamina lanceolata (in medio latior), 12 x 2 cm, utrinque acuta, sed versus basin sensim angustata, margine callose denticulata, membranacea, fere opaca, plana, sed subtus nervus medianus prominens, nervi secundarii plani, sub angulo fere recto curvatim ascendentes et in denticulos marginis excurrentes, utrinque 14-16. Pedunculi solitarii in axillis foliorum 10 mm longi, bracteis mox deciduis; pedicelli 10-12 mm longi, basi et in medio plerumque bibracteolati. Calyx longitudine corollae: lobus dorsalis usque ad basin solutus, ceteri 4 lobi soluti ut illi corollae. Corolla 30 mm longa, in dorso fere usque ad basin fissa: tubus 12 mm longus et (exsiccata compressa) 5 mm latus, lobi lineares falcati patentes, 21 mm longi, 1 mm lati, videntur purpurascentes, dum tubus forsan virenti-albus est. Staminum columna glabra, exserta: antherae 11 mm longae, 2 inferiores apice penicillato-pilosae. Ovarium subcylindricum. Bacca subgobosa aurantiaca, circiter 15 mm in diametro. Semina nitido-fusca, compresso-ellipsoidea, 0,6 mm longa, numerosa.

Hawaii: Kohala Mts., along ditch trail west of Kaukini Cabin, open forest, 18.II.1952 (Hb. Degener n. 21880! 21881!); Pololu-Konokanenui region, along ditch trail in open forest and small gulches (Hb. Degener n. 21882! 21879! - B.W.).

Der Clermontia leptoclada ähnlich, doch durch pedunculi und Fehlen jeglicher Behaarung verschieden.


Page 762

p. 82

Molokai: Maunakui in forest, 8 ft. high branching (Hb. Degener n. 726! - specimen minus typicum).

p. 83

4. Cl. kakeana, adde: Oahu: In forest near Poamoho stream and Wiliwilinui Ridge (Hb. Degener n. 19726! 19711!). — Molokai: Pukoo, Kainalu in open rain forest (Hb. Degener n. 20162!). — Maui: Paupau Ridge mauka of Lahaina in dense shrubby forest, 1160 m (Hb. Degener n. 20022!).

p. 84

5. Cl. kohalae var. robusta Rock adde cum?, quia specimen sine floribus: Kohala, rainswept plateau at head of Alakahi Valley, 1260 m (Hb. Degener n. 20160!).

— var. hiloënsis E. Wimm., adde: Along Saddle Road 16 miles from Hilo in rich rainy kipuka (Hb. Degener n. 20014!).

p. 86

8. Cl. persicifolia adde: Oahu: Palehua-Palikea Trail, Waianae Mountains; Wiliwilinui Ridge, open forest (Hb. Degener n. 19278! 19712!).

9. Cl. oblongifolia, adde: Oahu: Waianae Mts. Palikea (Hb. Degener n. 19276!, 19277!).

p. 92

18. Cl. parviflora, adde: Hawaii, along Saddle Road, 7 and 15 miles from Hilo in forest (Hb. Degener n. 20177! 20332!).

p. 94

22. Cl. arborescens, adde: Molokai: Pukoo, Kainalu in open rain forest (Hb Degener n 20163!).

23. Cl. pyrularia, adde: Hawaii: Mauna Kea, near pit where David Douglas ws murdered, open rocky forest (Hb Degener n. 20356!); S. Kona, Koa forest, Papaloa, Kealakekua Ranch, 1400 m (small branching tree with white flowers and c. 10 f. h.), and Kealakeka 1160 m, 4 ft. tall (Hb. Degener n. 19615! 19626!). — In specimine ultimo flores 4-6 et fere umbellati.

p. 95

24. Cl. caerulea adde: Kona, Papaloa, Capt. Cook, 1300-1600 m, and Kealakekua, Greenwell Ranch (Hb. Degener n. 19913! 19208! 19211! 19212! 19373! 20247! 20336! 20329! 19205!).

— f. flavescens n. f. — Corolla luteola, ochroleuca vel luteo-virens.

Hawaii: S. Kona, Kealakekua, Greenwell Ranch I. 1949 (Hb. Degener n. 19371! 19372! 19374! 19375!).

— var. greenwelliana E. Wimm. nov. var. — A planta typica differt pedunculo (25-50 mm) et pedicellis (20-40 mm) longioribus, 1-3-floris, sepalis triangulari-linearibus 20-23(30) mm longis et basi 5 mm latis, sic Clermontiae rockianae similis. Frutex 1,2 m altus.

Hawaii: S. Kona, Kealakekua, A. L. Greenwell Ranch, 1000 m, 17.I.1949; Koa forest, Kealakekua Ranch lg. Anny Greenwell (Hb. Degener n. 19370! 19206! 19616! 19623! 19624! 19625!).


Page 763

4. Rollandia

p. 98

2. R. angustifolia, adda: Oahu: Wiliwilinui Ridge, rain forest, 830 m (Hb. Degener n. 19716!).

p. 100

7. R.st.-johnii var. obtusisepala E. Wimm. nov. var. — Folia in petiolum brevem late decurrentia, oblonga, 6 cm longa et 1,5 cm lata, supra glabra, subtus in nervis strigosa. Sepala oblonga, apice rotundata, integerrima, subhispida, marginibus se tegentibus, in alabstris in nostro specimine tantum praesentibus 5 mm longa et 2 mm lata.

Oahu: Opposite Wiliwilinui Ridge overlooking Waimanalo fogswept precipitous slope, 27.6.1949 (Hb. Degener n. 19710!).

p. 101

9. R. lanceoata, adde: Oahu: Wiliwilinui Ridge, forest, 300 m, corolla et stamens dirty purplish white (Hb. Degener n. 19713! 19718!); Junction of St.Louis-Woodlawn Trail, Honolulu (Hb. Degener n. 19618!).

— var. brevipes E. Wimm. nov. var. — Folia lanceolata, glaberrima et laevia, iis R. sessilifoliae similia, 24 cm longa et 5,4 c lata, margine repando-dentata, petioli 8-15 mm longi tantum. Pedunculus 10 mm longus, pedicelli 5-7 mm longi. Sepala ovata, apice apiculata, basi subconnata, ad 2 mm longa et lata. Corolla 45-50 mm longa. Filamenta superne et antherarum tubus in parte inferiore pilosa.

Oahu: Mokuleai mauka, forest at 560 m, 2.V.1949 (Hb. Degener n. 19588!).

— var. glaberrima E. Wimm. nov. var. — Omnino glabra, etiam filamenta et antherae, sed 2 inferiores antherae ut solet barbatae.

Oahu: Mokuleia mauka, shade slope near top. 2.III.1949 (Hb. Degener n. 19589!).

:
:
:


Page 821

Cyanea angustifolia (Cham.) Hillebr. var. elliptica (Rock) E.Wimm. — C. angustifolia f. elliptica Rock in Occas. Pap. bishop Mus. XXII (1957) 64. — Folia ovato-elliptica, 10-12 x 4-5 cm, apice acuta, basi rotundata, margine fere usque ad basin dentata, petioli 4-6,5 cm longi. Pedunculi 15-18 mm longi, filiformes; pedicelli 5-10 mm longi. Corolla glabra, 20-25 mm long. — Fig. 5c.

Maui West: Ridge west of Waihee, VIII. 1910 (C. N. Forbes — Bish. M.).

var. isabella E. Wimm. var. nov. — A planta typica differt foliis latioribus (18 x 7 cm), elliptico-oblongis, glaberrimis Pedunculo 65 mm longo, pedicello 20 mm longo. Corolla 20 mm longa, virenti-alba et purpurascenter suffusa.

Maui West: Wailuku, Black Gorge, bottom of gorge, near waterfall, 16. XI. 1954 (Otto et Isa Degener n. 23750! — W.).